مقدمه
اگر کودک شما غذا را برای مدت طولانی داخل دهانش نگه میدارد، آن را داخل لپ پنهان میکند یا بعد از تمام شدن غذا هنوز تکههایی از غذا داخل دهانش باقی مانده است، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده که آیا این رفتار طبیعی است یا نشانه یک مشکل؟ چرا کودک غذا را در دهان نگه میدارد؟
بسیاری از والدین تصور میکنند کودکشان تنبل، بدغذا یا لجباز است؛ اما در بسیاری از موارد، نگه داشتن غذا در دهان به مشکلاتی مانند ضعف مهارت جویدن، ضعف حرکات زبان، مشکلات حسی دهان یا اختلال بلع مربوط میشود.
خوشبختانه اگر علت اصلی این مشکل بهموقع شناسایی شود، در بسیاری از کودکان با تمرینهای مناسب و در صورت نیاز مداخله گفتاردرمانگر، قابل بهبود است.
در این مقاله با مهمترین علتها، روشهای درمان و زمان مناسب مراجعه به متخصص آشنا میشوید.
فهرست مطالب
- غذا را در دهان نگه داشتن یعنی چه؟
- آیا طبیعی است؟
- ۵ علت مهم
- عوارض
- روشهای درمان
- آیا در بزرگسالان هم دیده میشود؟
- چه زمانی باید به گفتاردرمانگر مراجعه کرد؟
- سوالات متداول
غذا را در دهان نگه داشتن یعنی چه؟
بهطور طبیعی، پس از قرار گرفتن لقمه داخل دهان، کودک باید غذا را بجود، آن را با کمک زبان به سمت عقب دهان هدایت کند و سپس ببلعد.
اما بعضی کودکان لقمه را برای مدت طولانی داخل دهان نگه میدارند. گاهی غذا داخل لپ یا زیر زبان باقی میماند و حتی بعد از پایان وعده غذایی نیز هنوز تکههایی از آن در دهان دیده میشود.
این رفتار اگر بهصورت مکرر تکرار شود، بهتر است علت آن بررسی شود؛ زیرا ممکن است فقط یک عادت ساده نباشد.
آیا طبیعی است کودک غذا را در دهان نگه دارد؟
در ماههای ابتدایی شروع غذای کمکی، ممکن است کودک گاهی لقمه را برای چند ثانیه یا حتی کمی بیشتر داخل دهان نگه دارد؛ زیرا هنوز در حال یادگیری جویدن و بلع است.
اما اگر این رفتار بعد از حدود یکسالگی همچنان ادامه داشته باشد یا تقریباً در هر وعده غذایی تکرار شود، طبیعی محسوب نمیشود و بهتر است توسط گفتاردرمانگر ارزیابی شود.
نشانههایی که نباید نادیده گرفته شوند:
- غذا را داخل لپ پنهان میکند.
- هر لقمه را چند دقیقه داخل دهان نگه میدارد.
- بعد از غذا هنوز تکههای غذا داخل دهان باقی مانده است.
- هنگام بلع سرفه یا احساس خفگی دارد.
- زمان غذا خوردن بسیار طولانی میشود.
چرا کودک غذا را در دهان نگه میدارد؟ ۵ علت مهم
۱. ضعف مهارت جویدن
جویدن اولین مرحله آمادهسازی غذا برای بلع است. اگر کودک نتواند غذا را بهخوبی خرد کند، معمولاً لقمه را داخل دهان نگه میدارد، چون هنوز برای بلع آماده نیست.
این مشکل بیشتر هنگام خوردن گوشت، نان، میوه یا غذاهای سفت دیده میشود.
اگر کودک شما غذاهای سفت را نیز نمیخورد، پیشنهاد میکنیم مقاله «چرا کودک غذای سفت نمیخورد؟» را هم مطالعه کنید.
ابزار پیشنهادی نیکوتاک | تقویتکننده فک
در کودکانی که عضلات فک قدرت کافی برای جویدن ندارند، گفتاردرمانگر ممکن است علاوه بر تمرینهای دهانی، استفاده از تقویتکننده فک نیکوتاک را نیز توصیه کند. این ابزار برای تقویت عضلات فک و افزایش توان جویدن طراحی شده و میتواند در کنار برنامه درمانی، روند یادگیری جویدن را بهبود دهد.
۲. ضعف هماهنگی زبان
زبان فقط برای صحبت کردن نیست؛ بلکه نقش بسیار مهمی در غذا خوردن هم دارد. بعد از اینکه کودک غذا را میجود، زبان باید لقمه را جمعآوری کرده و به سمت حلق هدایت کند تا بلع بهدرستی انجام شود.
اگر حرکات زبان ضعیف یا ناهماهنگ باشد، ممکن است غذا داخل لپ، کف دهان یا روی زبان باقی بماند و کودک نتواند آن را بهراحتی قورت دهد.
برخی نشانههای ضعف حرکات زبان عبارتاند از:
- باقی ماندن غذا داخل لپ
- طولانی شدن زمان بلع
- خارج کردن غذا از دهان
- مشکل در جمع کردن لقمه داخل دهان
ابزار پیشنهادی نیکوتاک | زبانیار
در بعضی کودکان، مشکل اصلی ضعف کنترل حرکات زبان است، نه بیاشتهایی یا لجبازی. زبانیار نیکوتاک ابزاری برای تمرین حرکات زبان است که میتواند در کنار تمرینهای گفتاردرمانی، به بهبود هدایت لقمه و کنترل بهتر حرکات زبان کمک کند. استفاده از این ابزار بهتر است با آموزش و توصیه گفتاردرمانگر انجام شود.
۳. مشکلات حسی دهان
همه کودکانی که غذا را داخل دهان نگه میدارند، عضلات ضعیفی ندارند. بعضی از آنها به بافت، دما یا حتی شکل غذا حساسیت زیادی نشان میدهند.
این کودکان ممکن است غذا را برای مدت طولانی داخل دهان نگه دارند، آن را تف کنند یا فقط غذاهای محدودی را قبول کنند.
علائم رایج عبارتاند از:
- امتناع از غذاهای ترد یا سفت
- علاقه به غذاهای کاملاً نرم
- عق زدن هنگام امتحان کردن غذای جدید
- بازی کردن با غذا داخل دهان
- خارج کردن لقمه از دهان
ابزار پیشنهادی نیکوتاک | ابزار تحریک حسی دهان
اگر علت این مشکل، حساسیت بیش از حد دهان باشد، معمولاً ابتدا باید پذیرش حسی دهان بهبود پیدا کند. ابزار تحریک حسی دهان نیکوتاک برای تمرینهای حسی دهان طراحی شده است و میتواند با نظر گفتاردرمانگر، به کاهش حساسیت دهانی و آمادهسازی کودک برای پذیرش بافتهای مختلف غذا کمک کند.
۴. اختلال بلع
گاهی مشکل فقط جویدن نیست؛ بلکه کودک در مرحله بلع نیز با دشواری روبهرو است.
اگر غذا پس از جویدن بهدرستی بلعیده نشود، ممکن است کودک آن را داخل دهان نگه دارد یا بارها تلاش کند آن را قورت دهد.
اگر علاوه بر این مشکل، علائم زیر را مشاهده میکنید، بهتر است هرچه زودتر کودک ارزیابی شود:
- سرفه هنگام غذا خوردن
- احساس خفگی
- گیر کردن غذا
- آبریزش دهان
- طولانی شدن وعدههای غذایی
- کاهش وزن یا رشد نامناسب
۵. عادت رفتاری یا حواسپرتی
در بعضی کودکان هیچ مشکل جسمی یا حرکتی وجود ندارد. آنها هنگام تماشای تلویزیون، بازی با اسباببازی یا صحبت کردن، تمرکز خود را از غذا خوردن از دست میدهند و لقمه برای مدت طولانی داخل دهان باقی میماند.
اگر این رفتار فقط گاهی اتفاق میافتد و کودک در سایر شرایط بهخوبی غذا میخورد، معمولاً با اصلاح محیط غذا خوردن و حذف عوامل حواسپرتی، قابل کنترل است.
۴ عارضه مهم نگه داشتن غذا در دهان
اگر این مشکل برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، ممکن است پیامدهای زیر را به همراه داشته باشد:
۱. افزایش خطر پوسیدگی دندان
باقی ماندن غذا داخل دهان، محیط مناسبی برای رشد باکتریها ایجاد میکند و احتمال پوسیدگی دندان را افزایش میدهد.
۲. طولانی شدن وعدههای غذایی
گاهی یک وعده غذایی به بیش از یک ساعت میرسد که هم کودک را خسته میکند و هم والدین را.
۳. محدود شدن تنوع غذایی
کودک بهتدریج فقط غذاهایی را انتخاب میکند که نیاز به جویدن کمتری دارند و از امتحان کردن غذاهای جدید خودداری میکند.
۴. افزایش خطر خفگی
در بعضی کودکان، باقی ماندن لقمه داخل دهان میتواند احتمال خفگی یا ورود غذا به راه هوایی را افزایش دهد؛ بهویژه اگر همزمان اختلال بلع نیز وجود داشته باشد.
چرا کودک غذا را در دهان نگه میدارد و چگونه درمان میشود؟
نگه داشتن غذا در دهان یک بیماری نیست، بلکه نشانهای از یک مشکل زمینهای است. به همین دلیل، درمان مؤثر زمانی امکانپذیر است که علت اصلی بهدرستی تشخیص داده شود.
۱. علت اصلی مشکل را شناسایی کنید
اولین قدم این است که مشخص شود چرا کودک غذا را در دهان نگه میدارد.
آیا مشکل از ضعف جویدن است؟
آیا زبان بهخوبی لقمه را جابهجا نمیکند؟
آیا کودک نسبت به بافت غذاها حساسیت دارد؟
یا اختلال بلع باعث این رفتار شده است؟
پاسخ این سؤالها مسیر درمان را مشخص میکند.
۲. بافت غذا را به تدریج تغییر دهید
اگر کودک فقط غذاهای نرم میخورد، بهتر است بهجای حذف کامل غذاهای سفت، بافت غذاها را بهآرامی تغییر دهید.
برای مثال میتوانید از غذاهای نیمهنرم شروع کنید و بهمرور، غذاهایی که نیاز به جویدن بیشتری دارند را وارد برنامه غذایی کنید.
تغییر ناگهانی بافت غذا معمولاً نتیجه خوبی ندارد و ممکن است باعث مقاومت بیشتر کودک شود.
۳. تمرینهای حرکتی دهان را به صورت منظم انجام دهید
اگر علت مشکل، ضعف عضلات دهان یا زبان باشد، انجام تمرینهای مناسب زیر نظر گفتاردرمانگر میتواند به بهبود مهارتهای جویدن و بلع کمک کند.
مهمترین نکته در این تمرینها، تداوم است. انجام تمرینها بهصورت منظم معمولاً نتیجه بهتری نسبت به تمرینهای پراکنده دارد.
۴. محیط غذا خوردن را آرام نگه دارید
هنگام غذا خوردن، تلویزیون، موبایل یا اسباببازی میتوانند تمرکز کودک را کاهش دهند.
سعی کنید وعدههای غذایی در محیطی آرام و بدون عوامل حواسپرتی برگزار شوند تا کودک روی جویدن و بلع تمرکز بیشتری داشته باشد.
۵. کودک را مجبور به بلع نکنید
بعضی والدین وقتی میبینند کودک غذا را داخل دهان نگه داشته است، او را مجبور به قورت دادن میکنند یا با عجله از او میخواهند لقمه را تمام کند.
این کار معمولاً اضطراب کودک را بیشتر میکند و حتی ممکن است باعث بدتر شدن مشکل شود.
بهتر است درمان بر اساس علت اصلی و با راهنمایی متخصص انجام شود، نه با اجبار.
آیا بزرگسالان هم غذا را در دهان نگه میدارند؟
بله. اگرچه این مشکل بیشتر در کودکان مطرح میشود، اما در برخی بزرگسالان نیز دیده میشود.
افراد مبتلا به آلزایمر، پارکینسون، سکته مغزی یا سایر بیماریهای عصبی ممکن است به دلیل اختلال در کنترل عضلات دهان و بلع، غذا را برای مدت طولانی داخل دهان نگه دارند یا در شروع بلع دچار مشکل شوند.
البته علت، ارزیابی و درمان در بزرگسالان با کودکان تفاوت دارد؛ بنابراین اگر این مشکل در یک فرد بزرگسال مشاهده میشود، بهتر است توسط متخصص اختلالات بلع ارزیابی شود.
چه زمانی باید به گفتاردرمانگر مراجعه کنیم؟
اگر یک یا چند مورد از علائم زیر را مشاهده میکنید، بهتر است کودک توسط گفتاردرمانگر ارزیابی شود:
- غذا را تقریباً در همه وعدهها داخل دهان نگه میدارد.
- غذا را داخل لپ یا زیر زبان پنهان میکند.
- هنگام غذا خوردن سرفه یا احساس خفگی دارد.
- فقط غذاهای نرم را میخورد.
- رشد یا وزنگیری کودک مناسب نیست.
- این مشکل بیش از چند هفته ادامه پیدا کرده است.
تشخیص زودهنگام معمولاً باعث میشود روند درمان سادهتر و مؤثرتر باشد.
سوالات متداول
آیا نگه داشتن غذا در دهان همیشه نشانه اختلال بلع است؟
خیر. این مشکل میتواند به دلایل مختلفی مانند ضعف جویدن، مشکلات حسی دهان، ضعف حرکات زبان یا حتی عادتهای رفتاری ایجاد شود.
آیا این مشکل با افزایش سن خودبهخود برطرف میشود؟
در برخی کودکان ممکن است بهبود پیدا کند، اما اگر این رفتار ادامهدار باشد، بهتر است علت آن بررسی شود تا از بروز مشکلات بعدی جلوگیری شود.
آیا مجبور کردن کودک به قورت دادن غذا کار درستی است؟
خیر. اجبار معمولاً باعث اضطراب بیشتر کودک میشود و میتواند روند درمان را دشوارتر کند.
آیا گفتاردرمانگر میتواند به درمان این مشکل کمک کند؟
بله. گفتاردرمانگران علاوه بر درمان مشکلات گفتار، در ارزیابی و درمان اختلالات جویدن و بلع نیز نقش مهمی دارند.
جمعبندی
نگه داشتن غذا در دهان همیشه به معنی لجبازی یا بدغذایی کودک نیست. گاهی این رفتار نشانه ضعف مهارتهای جویدن، مشکلات حرکتی زبان، حساسیت دهانی یا اختلال بلع است.
اگر این مشکل بهصورت مداوم تکرار میشود، بهتر است علت آن توسط گفتاردرمانگر بررسی شود. تشخیص زودهنگام و انجام تمرینهای مناسب، میتواند به کودک کمک کند تا با اطمینان بیشتری غذا را بجود و ببلعد و از وعدههای غذایی لذت ببرد.
